Siyah Beyaza Ne Zaman Düşülür?

Fotoğrafçılıkta en çok söylenen yalan şudur: "Kare tutmadı, siyah beyaz yapayım."

Bu cümleyi kuran kişi siyah beyaz yapmıyor. Rengi siliyor. İkisi aynı şey değil. Renk silmek bir kaçış, siyah beyaz ise bir tercih. Kaçış olarak kullanıldığında kare kurtulmaz, sadece kusuru daha az görünür hale gelir. Ama iyi bir göz onu yine yakalar. Çünkü siyah beyaz affetmez, aksine sertleşir. Rengin gizlediği kompozisyon hatasını griye çevirdiğinde hata büyür.

Benim ölçüm basit. Renk o karede bilgi taşıyor mu?

Taşıyorsa siyah beyaz kayıptır. Bir otel çekiminde havuzun turkuazı, akşamüstü duvara vuran turuncu, modelin üzerindeki bordo kadife — bunlar anlatının parçasıysa onları atmak hikâyeyi kesmektir. Müşteri o rengi satıyordur. Sen o rengi silersen ürünü de silersin.

Taşımıyorsa, hatta gürültü yapıyorsa siyah beyaz kazanır. Kalabalık bir sokakta arkada duran kırmızı bir tabela, ten renginde dengelenmemiş bir yeşil yansıma, ışığı bozan bir sarı ampul. Bunlar bilgi değil, dikkat çalan şeyler. Rengi kaldırdığında geriye form, doku, ışığın yönü ve yüz kalır. Karenin asıl meselesi buysa siyah beyaz o kareyi güçlendirir.

Bir de üçüncü durum var. Rengin hiç olmaması gerektiği kareler. Yüzdeki yorgunluğu, boynun çizgisini, elin duruşunu anlatmak istiyorsan renk seni yavaşlatır. İzleyici önce renge bakar. Rengi aldığın anda gözü sen yönlendirmeye başlarsın.

Karar deklanşörden önce verilir

Renkli çekip sonra çevirmekle siyah beyaz düşünmek arasında dağ kadar fark var. Ben sette monitörü siyah beyaz profile alıyorum. Sebebi teknik değil, zihinsel. Monitör siyah beyazken ışığı farklı kuruyorum. Renk kontrastıyla ayırdığım iki yüzeyin gri tonu aynı çıkıyorsa o kompozisyon çökmüştür ve bunu sette görmem gerekir, üç gün sonra kurguda değil.

RAW yine renkli kayıt ediyor tabii. Kaybettiğim bir şey yok. Ama kadraja bakışım değişiyor. Modeli duvardan bir adım öne alıyorum, çünkü siyah beyazda o bir adım ayrım demek. Işığı yandan biraz daha kırıyorum, çünkü gri tonlar formu ancak gölge varsa anlatıyor.

Kontrast bir üslup meselesi

Siyah beyazın tek bir hali yok. Gri tonu bol, yumuşak, neredeyse sisli bir siyah beyaz var — portrede tene saygı gösterir, yaşı yumuşatır, hikâyeyi içeriye çeker. Bir de sert olan var: siyahlar dibe basıyor, beyazlar patlıyor, arada az ton kalıyor. Bu moda tarafında karakter yapar, mimaride ise binayı heykele çevirir.

Antalya'da öğle güneşi bu ikinci tür için hazır malzemedir. Renkli çekimde kaçtığım o sert tepe ışığı, siyah beyazda tam olarak istediğim şeydir. Gölge keskin düşüyor, yüzeyin dokusu ortaya çıkıyor, mermer kendini gösteriyor. Yani bazen siyah beyaz kararını ışık benim yerime veriyor.

Mimaride farklı çalışır

Mimaride siyah beyazı bir şeyi gizlemek için değil, çizgiyi öne çıkarmak için kullanıyorum. Cephedeki malzeme renkleri birbiriyle kavga ediyorsa, peyzajdaki yeşil binanın geometrisini bölüyorsa siyah beyaz o kavgayı bitiriyor. Ama otel tanıtımında bunu neredeyse hiç yapmam. Kimse gri bir tatil satın almıyor. Orada siyah beyaz sadece bir marka filminin açılış karesi olabilir, katalog olamaz.

Özet şu: Siyah beyaz kurtarma botu değil. Kareyi zayıfsa daha zayıf gösterir, güçlüyse daha güçlü. Hangi kareye uygulayacağını bilmek, nasıl uygulayacağını bilmekten önce gelir.

Sıradan, rengi silince sanat olduğunu sanır. Asi, rengi neden sildiğini bilir.